معرفی ژنراتور PARS‑Crypto (Rb‑81/ Kr‑81m) در تصویربرداری ونتیلاسیون ریه
ژنراتور PARS‑Crypto از محصولات سیکلوترونی شرکت پارس ایزوتوپ است که بهمنظور تولید گاز کریپتون‑۸۱m (Kr‑81m) طراحی شده است. این ژنراتور منبعی پایدار از رادیونوکلئید کریپتون‑۸۱m را برای کاربرد در تصویربرداری تهویه ریه (Ventilation Scan) در مراکز پزشکی هستهای فراهم میآورد و عملکرد آن بر پایه سامانه روبیدیم‑۸۱ / کریپتون‑۸۱m (Rb‑81/Kr‑81m) استوار است.
در این سامانه، رادیونوکلئید والد یعنی روبیدیم‑۸۱ (Rb‑81) بر روی یک غشاء مخصوص تثبیت شده و طی فرآیند واپاشی، ایزوتوپ دختر کریپتون‑۸۱m آزاد میشود. در هنگام عبور جریان هوای خشک و استریل از سطح این غشاء، گاز کریپتون از روی بستر جدا شده و به همراه جریان هوا از خروجی ژنراتور خارج میگردد. هوای حاوی کریپتون‑۸۱m مستقیماً به مسیر تنفسی بیمار هدایت میشود تا توان تصویربرداری تهویهای ریهها فراهم گردد.
بهدلیل نیمهعمر بسیار کوتاه (حدود ۱۳ ثانیه) رادیونوکلئید دختر، فرآیند جذب تابش در بدن بیمار در حد بسیار پایین باقی میماند، در حالی که بهکارگیری فعالیتهای بالا امکان تصویربرداری با کیفیت بالا را فراهم میسازد.
فرایند تبدیل و تولید کریپتون‑۸۱m
ژنراتور PARS‑Crypto بر پایه سامانه رادیونوکلئیدی روبیدیم‑۸۱ / کریپتون‑۸۱m (Rb‑81/Kr‑81m) طراحی شده است. در این سامانه، رادیونوکلئید والد یعنی روبیدیم‑۸۱ که با روش سیکلوترونی تولید میشود، بر روی بستر یا غشاء اختصاصی ژنراتور تثبیت شده است.
روبیدیم‑۸۱ با نیمهعمر حدود ۴٫۶ ساعت از طریق فرآیند واپاشی هستهای، به کریپتون‑۸۱m تبدیل میشود. این ایزومر هستهای دارای نیمهعمر بسیار کوتاه، حدود ۱۳ ثانیه است و با واپاشی ایزومریک (Isomeric Transition) به حالت پایدار کریپتون‑۸۱ تبدیل میگردد.
ویژگیهای فیزیکی کریپتون‑۸۱m عبارتاند از:
- انتشار تابش گاما با انرژی حدود ۱۹۰ کیلوالکترونولت (مناسب برای تصویربرداری با گاماکمرا)
- نیمهعمر کوتاه ۱۳ ثانیه که منجر به کاهش قابل توجه دز دریافتی بیمار میشود
- عدم تجمع زیستی و خروج سریع از سیستم تنفسی
به دلیل نیمهعمر کوتاه کریپتون‑۸۱m، تولید آن بهصورت پیوسته و در محل مصرف انجام میشود و امکان ذخیرهسازی یا حمل جداگانه این رادیونوکلئید وجود ندارد. ژنراتور PARS‑Crypto این مزیت را فراهم میکند که مراکز پزشکی هستهای بتوانند در بازه زمانی عملکرد ژنراتور، بهطور مداوم به گاز کریپتون‑۸۱m با خلوص رادیونوکلئیدی بیش از ۹۹ درصد دسترسی داشته باشند.
کاربرد ژنراتور کریپتو (⁸¹ᵐKr)
شیوه آزادسازی گاز کریپتون‑۸۱m از ژنراتور (Gas Release Procedure)
۱- پیش از شروع، از سلامت پلمپها، وضعیت فیلتر و مسیرهای عبور هوا اطمینان حاصل کنید. عملیات باید در ناحیهای دارای تهویه مناسب انجام شود.
۲- ژنراتور را روی پایه نگهدارنده خود قرار دهید و از اتصال صحیح ورودی و خروجی هوا طبق دستورالعمل اطمینان یابید.
۳- درپوشهای حفاظتی مسیرهای ورودی و خروجی را بردارید و سطح رابطها را با الکل ضدعفونی کرده و اجازه دهید خشک شود.
۴- فیلتر هوای استریل را به درگاه ورودی (Air Inlet) متصل کنید. هوای عبوری باید خشک، تمیز و عاری از ذرات باشد.
۵- مسیر خروجی ژنراتور را به سیستم تحویل کریپتون یا ماسک تنفسی بیمار متصل نمایید. اطمینان حاصل کنید که خط گاز و ماسک در وضعیت بسته و قابل کنترل هستند.
۶- جریان هوای خشک را با دبی تعیینشده در بروشور (مثلاً ۲ تا ۴ لیتر در دقیقه) از روی غشاء ژنراتور عبور دهید تا گاز کریپتون‑۸۱m از بستر والد جدا شود.
۷- پس از چند ثانیه، جریان ثابت کریپتون‑۸۱m در مسیر خروجی برقرار میشود. گاز خروجی برای استنشاق مستقیم بیمار یا انتقال به سیستم تصویربرداری گاما آماده است.
۸- در طول تصویربرداری، دبی جریان و حجم کل هوای عبوری را پایش کنید تا دز تابش در محدوده مجاز باقی بماند.
۹- پس از پایان اسکن، مسیر ورودی را ببندید، اجازه دهید جریان خروجی طی چند ثانیه باقیمانده کریپتون را تخلیه کند، سپس درپوشهای حفاظتی ژنراتور را مجدداً نصب نمایید.
۱۰- در پایان کار، بخش داخلی سیستم تحویل گاز (شلنگها، ماسک، فیلتر) را مطابق دستورالعمل فیزیک بهداشت ضدعفونی یا جایگزین کنید.
نکات ایمنی و نگهداری
- عملیات در حضور شیلد سربی یا هود تهویهای انجام گیرد.
- از تماس مستقیم مسیر گاز با پوست یا چشم جلوگیری شود.
- اطمینان حاصل کنید مسیر تخلیه به محیط دارای تهویه آزاد متصل است.
- ژنراتور در دمای محیط نگهداری شود و به هیچ عنوان باز یا دستکاری نشود.
- پس از پایان عمر ژنراتور، دفع آن باید طبق مقررات مواد پرتوزا و دستورالعمل شرکت سازنده صورت گیرد.
نکات ایمنی و فیزیک بهداشت
- ژنراتور را همواره داخل شیلد سربی مناسب قرار دهید و در هنگام دوشش، از تماس مستقیم دست یا انگشتان با پورتها، ویال خروجی و اتصالات خودداری نمایید.
- استفاده از دوزیمتر فردی برای تمامی پرسنل الزامی است و باید اصول پایه حفاظت در برابر پرتو رعایت شود.
- پیش از شروع دوشش، کلیه اتصالات ورودی و خروجی را از نظر نشتی، سلامت مکانیکی و عدم آلودگی بررسی کنید. اطمینان حاصل نمایید که هیچگونه نشت احتمالی یا آلودگی پرتویی وجود ندارد.
- پس از هر دوشش، سطوح کاری، تجهیزات، شیلدها و دستکشها را با دستگاه پایش پرتویی کنترل نمایید. در صورت مشاهده آلودگی، بلافاصله اقدامات رفع آلودگی (Decontamination) مطابق دستورالعمل فیزیک بهداشت مرکز انجام شود.
- مواد زائد شامل ویالهای مصرفشده، سرنگها، شیلدهای یکبارمصرف و محلولهای باقیمانده باید طبق مقررات ملی و دستورالعمل فیزیک بهداشت مرکز، جمعآوری، برچسبگذاری، نگهداری موقت و دفع نهایی شوند.
- ثبت میزان اکتیویته دوشیدهشده، تاریخ و ساعت دوشش در فرمهای کنترل کیفی و ایمنی پرتویی توصیه میشود.
